Tin tức
Tin kỹ thuật
Danh bạ cá cảnh

Kỹ thuật sản xuất giống cá dĩa
Cá dĩa bắt cặp sinh sản
[4/11/2009]
Cá dĩa là loài cá cảnh có giá trị kinh tế cao, được thị trường ưa chuộng, có giá trị xuất khẩu lớn. Để sản xuất giống cá dĩa thành công đòi hỏi sự am hiểu kỹ thuật và kinh nghiệm. Bài viết đề cập đến kỹ thuật chọn cá dĩa làm cá bố mẹ, kỹ thuật cho cá bắt cặp sinh sản,kỹ thuật ấp trứng và chăm sóc cá con…

Cá dĩa thuộc bộ Perciformes, họ Cichlidae, loài Symphysodon spp. Cá có sức sinh sản dao động từ 150 – 250 trứng, đối với cá nuôi con thời gian tái phát dục là một tháng. Nếu cá không làm nhiệm vụ ấp trứng và giữ con, thời gian tái phát dục rút ngắn khoảng một tuần. Kỹ thuật sản xuất giống cá dĩa gồm những công đoạn sau: chọn cá dĩa làm cá bố mẹ, chuẩn bị cho cá bắt cặp sinh sản, ấp trứng, chăm sóc cá con.

Chọn cá dĩa làm cá bố mẹ: Cá chọn làm cá bố mẹ được chọn theo hai nguồn: thứ nhất nuôi dưỡng một số lớn cá con sau đó tuyển chọn lại dần cho đến trưởng thành, chỉ để lại những cá thể có ngoại hình cân đối, mập, màu sắc đẹp, phù hợp với thị hiếu của người nuôi. Cá phải có sức khỏe tốt, không dị hình. Thứ hai nhập một số giống cá dĩa có ngoài hình cân đối, màu sắc đẹp, một số giống mới phù hợp thị hiếu thị trường ở các trại cá cảnh khác trong nước và ngoài nước để làm phong phú nguồn giống của trại. Đối với cá 2 tháng tuổi, sau khi sơ tuyển thả nuôi với mật độ 10 con/100L nước. Cá 6 tháng tuổi chọn chính thức nuôi với mật độ 5 con/100L nước.

Thức ăn dùng để nuôi cá làm cá bố mẹ phải có nguồn đạm cao như: cung quăng, trùng chỉ, ròng ròng cá lóc, cá bảy màu có kích thước nhỏ, cá bột của cá vàng, thịt bò, tim bò băm nhỏ…. Có thể bổ xung thêm các loại vitamin, khoáng vào trong thức ăn. Nếu thức ăn không cân đối thành phần dinh dưỡng cá chậm lớn, sức sinh sản thấp, có thể ăn trứng hoặc cá con lúc sinh sản.

Chế độ cho ăn: mỗi ngày nên cho cá ăn 2 lần vào những giờ nhất định, lượng thức ăn vừa đủ không nên cho ăn thừa làm cho nước mau dơ. Trong quá trình nuôi bạn cần phải thay nước định kỳ kết hợp với xi phông đáy bể, lượng nước thay không quá 1/3 thể tích nước bể nuôi. Nguồn nước dùng để thay cho bể cá phải đảm bảo chất lượng ( không nhiễm chất độc, các chỉ tiêu như: nhiệt độ, pH,.. tương tự như nước bể nuôi). Nếu sử dụng nước máy, cần phải chứa nước trong bể khác ít nhất 24 giờ mời dùng để thay nước. Tắt máy sục khí, xi phông đáy bể trước khi thay nước. Hồ nuôi cá dĩa cần đặt ở nơi yên tĩnh, ít người qua lại vì cá dĩa rất nhút nhát, hay hoảng sợ. Không đặt bể nơi có ánh sáng chiếu trực tiếp sẽ làm cho tảo phát triển nhanh, nước mau dơ.

Chuẩn bị cho cá bắt cặp sinh sản bao gồm chuẩn bị bể đẻ, chọn cặp cá cho sinh sản. Chuẩn bị bể đẻ bạn nên chọn bể kính để cho một cặp cá sinh sản, bể có kích thước: 90 x 50 x 50 cm, tương đương với 225 L nước hoặc có thể : 80 x 40 x40 cm. Bể được đặt nơi yên tĩnh không có ánh sáng chiếu trực tiếp, pH nước từ 6,5 – 6,8, nhiệt độ nước từ 27 – 280C. Bố trí giá thể trong bể nên chọn giá thể cứng như miếng gạch hình tam giác hoặc hình bầu dục, ống nước, ...giá thể được đặt đứng.

Tiếp theo ta tiến hành chọn cặp cá cho sinh sản. Tiến hành chọn những cặp cá bố mẹ đủ tuổi sinh sản (khoảng 1 năm tuổi) và màu sắc của cá bố mẹ thì tùy thuộc vào thị hiếu của người nuôi. Đối với cá dĩa rất khó phân biệt đực cái, nên đôi lúc chúng ta thường chọn lầm cho cá bắt cặp là hai con đực hoặc hai con cái thì hiển nhiên là cá không thể sinh sản được, điều này phụ thuộc rất nhiều vào kinh nghiệm của người nuôi. Tuy nhiên có thể dựa vào một số đặc điểm sau: cá đực thì đầu to và múp, các tia vây dương rộng và dài, đến thời kỳ sinh sản gai sinh dục lồi ra, ngắn, chia thành 2 thùy có dạng nhọn và hơi cong về phía sau, còn cá cái đầu thuôn hơn, các tia vây không dương rộng bằng cá đực, đến thời điểm đẻ trứng gai sinh dục lồi ra dài khoảng 3mm, có dạng tù và thẳng. Thông thường cá dĩa khi đã thành thục sẽ tự bắt cặp, do đó nên chọn những con tự bắt cặp để bố trí sinh sản, tỷ lệ cá đực và cá cái là: 1:1. Cá sau khi bắt cặp sẽ tìm giá thể để làm tổ đẻ được gọi là hiện tượng cạp ổ. Vài ngày trước khi đẻ cá có hiện tượng rung toàn thân và lỗ sinh dục của cá cái lồi ra. Cá đực và cá cái thay phiên nhau làm sạch giá thể bằng bụng và miệng, hoạt động cạp ổ diễn ra mạnh khoảng 2 giờ trước khi cá bắt đầu đẻ. Cá bố mẹ lúc này có màu sắc sặc sỡ. Tiếp theo quá trình cạp tổ cá bắt đầu lướt thử vài đường lên xuống, đồng thời cá đực cũng đi theo đường mà cá cái đã đi qua. Sau vài lần lướt thử cá cái thấy thích hợp cá cái tiến hành đẻ, gai sinh dục cá cái chạm nhẹ vào giá thể để gắn trứng theo đường dọc đứng từ phía dưới lên và cá đực đi theo sau để phóng tinh.

Số lần đẻ, kích thước của ổ trứng phụ thuộc vào sức sinh sản của cá thể. Thời gian sinh sản kéo dài khoảng 1 giờ đến 1 giờ 30 phút. Trứng cá dĩa có màu vàng cam, ít trương nước, dạng hơi bầu dục, kích thước trứng khoảng 1,25 x 1,5 mm.

Ấp trứng: Sau khi đẻ xong cá bố mẹ thay phiên nhau ấp trứng. những trứng rơi xuống đáy sẽ được cá nhặt lên và gắn vào tổ, đồng thời ăn những trứng không thụ tinh hoặc trứng bị hư. Thời gian ấp trứng tùy thuộc vào nhiệt độ. Nếu nhiệt độ ấp trứng giao động từ 26 – 280C thì thời gian là 65 – 75 giờ, tỷ lệ nở rất cao. Nếu nhiệt độ ấp trứng lên đến 300C thì thời gian ấp trứng từ 46 – 48 giờ, lúc này tỷ lệ nở rất thấp, dưới 50% và thường bị dị hình nhiều. Nhiệt độ nước thấp làm trứng lâu nở và dễ bị nấm thủy my. Khi trứng sắp nở (khoảng giữa ngày thứ 3), cá bố mẹ đã lo dọn một nơi khác để di chuyển đàn con mới nở sang. Chú ý trong thời gian ấp trứng không nên cho cá ăn mồi sống di động. Khi ấp trứng cần cung cấp đủ oxy, môi trường trong sạch vì vậy nên trang bị hệ thống sục khí nhẹ.

Trong thời gian cá bố mẹ đẻ, ấp trứng và giữ con tránh làm cá hoảng sợ, gây tiếng dộng mạnh hoặc có người đi vụt qua, cá sẽ ngừng đẻ hoặc ăn trứng, hoặc ăn con. Ngoài ra cá bố mẹ có thể ăn con khi số lượng cá con quá ít. Khi phát hiện có một trong 2 con bố mẹ ăn cá dĩa con thì nên tách con cá đó ra. Nếu cả 2 con bố mẹ đều ăn con thì chuyển đàn con sang cặp bố mẹ khác cùng đợt sinh sản với cặp bố mẹ trước.

Chăm sóc cá con: Cá mới nở khoảng 3 ngày cá sẽ dính vào giá thể. Đến ngày thứ 4 sau khi cá nở, cá con bắt đầu bơi, bám vào mình bố mẹ và dinh dưỡng bằng chất nhầy của cá bố mẹ, sau một tuần tuổi thì bổ xung thêm Moina hoặc Artemia. Khi cá khoảng 2 – 3 tuần tuổi nên tách cá con ra nuôi riêng để tránh cá bố mẹ bị mất sức. Chuẩn bị một bể có điều kiện nước tương tự như bể nước cũ, tốt hơn hết là lấy nước từ bể củ 1/2 rồi kết hợp với 1/2 nước mới (nước phải đảm bảo chất lượng) để vớt cá bố mẹ hoặc vớt cá con qua bể mới, tốt nhất bạn nên vớt cá bố mẹ cho vào bể mới. Sau khi tách khoảng 70 ngày thì cá dinh dưỡng bằng Moina hoặc Artemia. Từ 70 – 100 ngày cá ăn Moina, Artemia, trùn chỉ, cung quăng. Từ 4 – 5 tháng đến trưởng thành thì ăn cung quăng, trùn chỉ, ròng ròng cá lóc, cá bảy màu vừa cỡ miệng, tôm tép nhỏ, thịt bò xay nhuyễn. Nếu thức ăn là Artemia nên cho ăn vừa đủ, không nên cho ăn nhiều quá vì Artemia chết sẽ làm dơ nước. Nếu thức ăn là trùn chỉ thì nên rửa qua nước muối 2 – 30/00 trước khi cho cá ăn. Phải thường xuyên thay nước, thay 1/3 đến 1/4 tùy thuộc vào chất lượng nước. Mật độ ương từ 200 – 250 con/ hồ (225 lít). Giai đoạn sau khi tách cá bố mẹ: ngày 18 – 20 cá được tách ra khỏi cá bố mẹ, cá phát triển nhanh về chiều cao thân và có hình dáng gần giống cá bố mẹ. Cá 5 – 6 tuần tuổi dài 25 mm, nuôi tốt sau 3 tháng ngoài các sọc đứng cá còn xuất hiện một số màu rõ hơn ở vây lưng và vây hậu môn, một ít ở đầu. Cá 5 – 6 tháng tuổi có màu sắc sặc sỡ.

Nguồn tham khảo chính: Mai Thị Thúy, Lim Sok Hour, 1997. Những biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất sản xuất giống cá dĩa. Luận Văn Tốt Nghiệp Khoa Thủy Sản. Trường Đại Học Nông Lâm TP. HCM.

 
Thực hiện
Phan Văn Lượng biên tập, Nguồn tin từ Fishviet